Op 4 mei herdenkt heel Nederland de gevallen slachtoffers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook in Leek wordt een stille tocht georganiseerd die vanaf het voormalige gemeentehuis, via het museum Joodse Schooltje doorloopt naar De Dam. Hoewel dat landelijke stiltemoment erg belangrijk is, zou het daarnaast goed zijn om eens wat vaker stil te staan bij wat er is gebeurd, vinden Fenna van der Zwaag en Diana Willemsen van het Joodse Schooltje. “4 mei alleen is niet genoeg, het zijn al die andere, kleine momentjes eromheen.”
Verhalen blijven in leven
In het midden van het Schooltje staat een grote tafel waarop een aantal bijzondere voorwerpen liggen. Zo heeft het museum via een donatie het naoorlogse boekje ‘Terug uit de Hel van Buchenwald” uit 1945 gekregen. Het is een zeldzaam en historisch werk over de gruwelen van concentratiekamp Buchenwald. In een glazen doosje ligt ook het keppeltje van Isaac Levij, een van de Joodse bewoners van Leek die tijdens de oorlog in kamp Sobibór is omgebracht.
Het zijn allemaal individuele verhalen die door het museum in leven blijven. “Kijk bijvoorbeeld naar die fotolijstjes aan de muur. Het is bijna een soort familie geworden”, zegt Van der Zwaag. “Als we foto’s binnenkrijgen, doen we er ook alles aan om die persoon na te zoeken.” Willemsen voegt daaraan toe: “Datzelfde geldt voor de spullen. Daar zitten ook allemaal bijzondere verhalen achter. Om de zoveel tijd verdiepen we ons weer in het volgende voorwerp.”
Gaten in het dorpsleven
Het is belangrijk om de Joodse gemeenschap van Leek zo te herdenken: “Vaak lijken mensen te vergeten dat de Joodse gemeenschap niet als gesloten groep ergens leefde, maar dat zij overal in de samenleving verweven waren. Het waren gewoon Leeksters die met de anderen samenkwamen bij het theater, bij de slager en het verenigingsleven”, legt Willemsen uit. “Toen de Joodse gemeenschap verdween, heeft het grote gaten achter zich gelaten. Met de Joden verdween dat typische stuk dorpsleven.”
Op de buitenkant van het gebouwtje zijn eenenzestig namen te lezen. Namen van Joodse families die zijn weggevoerd naar kampen en zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. “Er is geen familie Dennenboom meer in Leek. Dat zijn schrijnende voorbeelden die duidelijk maken wat er na de oorlog niet meer is”, zegt Van der Zwaag. “Die impact is nog veel groter dan het getal van zes miljoen Joden die tijdens de Holocaust zijn omgekomen.”
Elke dag een herdenkmoment
Volgens Willemsen zou het mooi zijn als mensen niet één keer per jaar herdenken, maar juist iedere dag een klein momentje vinden. “Als bezoekers hier bijvoorbeeld langskomen en hun verhaal delen, als iemand langs het schooltje fietst en de namen leest, of als er een school bij ons op bezoek komt voor een project. Dat zijn allemaal manieren om te laten zien dat het ook deel van hen uitmaakt.”
Ze vervolgt: “Zo krijgen mensen toch een soort band. En als je een band voelt met dit verleden, dan herdenk je ook iedere keer als je hier langsrijdt, of als je misschien een steentje neerlegt om respect te tonen. De herdenking op 4 mei alleen is niet genoeg, het zijn ook al die andere kleine herdenkmomentjes die zorgen dat we dit nooit meer vergeten.”
Herdenking Leek
De herdenking in Leek start om 19:30 uur bij de Brandweerkazerne in Leek. Om 19:35 uur vertrekt de stille tocht vanaf daar richting het Joodse Schooltje. Bij aankomst worden er kransen gelegd en zal Diana Willemsen een gedicht voordragen. Hierna loopt de stoet door naar het monument op De Dam waar om 20:00 uur twee minuten stilte wordt gehouden.
