Aan de Schreiershoek in Leek zullen zes nieuwe appartementen worden gerealiseerd. Om de bouw hiervan mogelijk te maken, worden de huizen op nummer 25 en 26, waaronder het voormalig Joods Armenhuis, gesloopt. “Het is belangrijk voor de ontwikkeling van het dorp, maar we vinden het jammer dat er hiermee weer een stukje Leeks Joods erfgoed verloren gaat”, vindt Diana Willemsen van het Joodse Schooltje.
Het ontstaan van het Joods Armenhuis
Hoewel de Schreiershoek 26 van buiten een ‘normale’ woning lijkt, zit er een rijke historie achter die teruggaat naar 1900. Destijds leefde meer dan 10% van de Joodse gemeenschap in Leek in armoede. Sommigen zelfs onder schrijnende omstandigheden. Heiman Duitscher was één van hen. Met de veehandel kon hij nauwelijks in zijn levensonderhoud voorzien.
Rense Boonstra, hoofdonderwijzer van de lagere school in Tolbert, deed daarom in 1900 een beroep op de inwoners van Leek. Dankzij bijdragen van inwoners, de Joodse gemeenschap en een gift van Nienoord kon het Joods Armenhuis worden gebouwd. Tot de jaren dertig hebben er verschillende ‘armverpleegden’ gewoond, waaronder Noach van Dam, Heiman Duitscher, Salomon Levij, Hesther Oudgenoeg en Hartog Rozendal.
Later behoorde het huis tot de Joodse familie Van Dam. Simon van Dam en Golda van Coevorden woonden er samen met de kleine Izaäk en Hester Oudgenoeg. Tijdens de oorlog werden zij gedeporteerd en uiteindelijk vermoord. De vier Stolpersteine herinneren aan deze vreselijke gebeurtenis.
De tekst gaat verder onder de afbeelding
Aanhoudend vooroordeel
Willemsen staat voor de woning en kijkt naar binnen. Inmiddels is Schreiershoek 26 volledig leeggehaald. “Juist nu is het een goed moment om te vertellen wat het Armenhuis was, hoe het is ontstaan en waarom het zo belangrijk was”, zegt ze. “Je merkt dat mensen nog steeds het vooroordeel hebben dat alle Joden rijk zijn. Deze locatie is juist ontstaan omdat een groot deel van de Joodse gemeenschap in Leek arm was.”
De locatie is ook een belangrijke plek om te herdenken, vindt Willemsen. “Dat is wat de kleine Izaäk verdient. Hoe mooi zou het zijn als we naast de Stolpersteine ook een bordje kunnen plaatsen met uitleg over wat het Armenhuis eigenlijk was. Zo krijgt het toch wat meer aandacht.”
De tekst gaat verder onder de afbeelding
Behoud van de Stolpersteine
De Stolpersteine zelf zijn ook een aandachtspunt voor het Joodse Schooltje. Ze vinden het belangrijk dat er zorgvuldig mee zal worden omgegaan tijdens de verschillende bouwactiviteiten. “Eventueel willen we ze tijdelijk bij ons opslaan. Dan worden ze tot die tijd goed verzorgd”, geeft Willemsen aan.
In het najaar zullen de huidige woningen worden gesloopt. Gemeente Westerkwartier heeft voor het verlenen van de omgevingsvergunning getoetst of de locatie beschermd was, of onder monumenten valt. Beide waren niet het geval. Ook benadrukt de gemeente dat er met zorg met de Stolpersteine om zal worden gegaan.
